Dve decenije istraživanja na lokalitetu u Ćelijana otkrivaju da je to bio sabirni centar-anone militsris
Stručnjaci Zavoda za zaštitu spomenika kulture u Valjevu, najpre su dokazali da Anine u Ćelijama nisu ostaci turskih hanova već rimsko naselje iz IV veka n.e, a sada postaje jasno da je to bio sabirni centar-anone militsris.
Lokalitet Anine nalazi se u selu Ćelije, opština Lajkovac, na oko 1km južno od ušća reke Ljig u Kolubaru, na tromeđi nekadašnjih rimskih provincija Dalmacije, Panonije i Mezije. Površina lokaliteta iznosi oko 40ha. Nalazište je smešteno na blagim rečnim terasama okrenutim ka reci Ljig na nadmorskoj visini od 120m. U proleće 1996. godine prilikom oranja su otkriveni tragovi velike apside poznoantičke građevine koje je zauzimalo najzapadniju tačku lokaliteta. Na oko 100m severoistično od ovog prostora otkriven je veliki broj nalaza rimskih moneta iz perioda III do IV veka, fragmenti narukvica od staklene paste, prstenje, oruđe. Ovakva vrsta nalaza ukazivaka je da se na tom prostoru nalazila nekropola i od tada je sve počelo. Ostaci građevina iz srednjeg veka govore da je na ostacima rimskog naselja ovaj prostor služio kao privremeno sklonište u doba Srpske despotovine. Prvobitna nagađanja meštana o turskim Hanovina (Hanine), zatim o vili-rustici rimskog bogataša, ustukla su pred uteneljeneim dokazima da je ipak reč o organiizvanom sabirnom cenru-anona-militsris
-Istraživanje arheološkog nalazišta Anine, smeštenog u ruralnom kontekstu zapadne Srbije, na levoj obali reke Kolubare u opštini Lajkovac, predstavlja značajan doprinos razumevanju kasnoantičke rimske ekonomije i administrativne organizacije na Balkanu. Kompleks, koji se prostire na površini od oko 60 hektara, nije običan ruralni posed ili vila rustika već složen upravno-ekonomski centar sa izraženim vojno-logističkim aspektima, što ga svrstava u red retkih i impresivnih primera iz perioda III–IV veka, kaže Radivoje Arsić, rukovodilac istraživačkog projekta.
IZLOŽBA U VALJEVSKOM MUZEJU
Povodom 20 godina istravanja ovog lokaliteta u valjevskom muzeju je priređena izložba, a zavod izdao dopunjenu obnovljenu monografiju Anine Sabirni centar. Na izložbi su prezentovani i interpretirani rezulati dvodecenijskog istraživanja Kompleksa Anine, najreprezentativnijeg primera kasnoantičkih velikih imanja u unutrašnjosti dijaceze Ilirik, čija se uloga ne može svesti na klasičan model vile rustike niti na puko stambeno-ekonomsko imanje.
M. Ranković
