Piše: Toma Petrović
Postoje ustanove koje nisu samo zgrade, službe ili državne institucije. Postoje mesta koja godinama postaju deo života ljudi, njihovih radosti, tuge, očekivanja i svakodnevice. Jedno od takvih mesta oduvek je bila pošta.
Mnogo pre savremenih telefona, interneta i brzih komunikacija, pošta je predstavljala jedinu sigurnu vezu među ljudima. Kroz nju su putovala pisma voljenih, vojničke vesti, čestitke, telegrami, novac, pozivi, dokumenta i uspomene. U vremenima ratova, siromaštva i neizvesnosti, poštar je često bio najočekivaniji čovek u selu ili varoši. Njegov dolazak značio je nadu, vest iz daleka, radost ili, nažalost, ponekad i tugu. Zato pošta nikada nije bila samo služba — ona je bila deo života naroda.
Pošta je kroz istoriju predstavljala jedan od najvažnijih oblika komunikacije među ljudima, državnim ustanovama i privredom. Razvoj poštanskog saobraćaja u Srbiji tesno je povezan sa razvojem države, trgovine, vojske i društva u celini. Još u vreme Prvog srpskog ustanka postojali su organizovani oblici prenošenja poruka i pisama, a smatra se da su temelji srpske poštanske službe postavljeni već 1805. godine.
Zvaničan početak javnog poštanskog saobraćaja u Srbiji vezuje se za 1840. godinu, kada je u Beogradu, na Kalemegdanu, otvorena prva državna pošta. Ubrzo potom doneti su i prvi propisi koji su uredili rad poštanske službe, a Srbija je 1874. godine postala jedan od osnivača Svetskog poštanskog saveza, što je predstavljalo veliko međunarodno priznanje tadašnjoj državi.
Foto: Pošta 2 (Pošta 6) u Beogradu koju je projektovao Momir Korunović (1883-1969) je sa originalnom fasadom u srpsko-vizantijskom stilu izgrađena je 1929. godine. Ova, može se reći palata, teško je stradala u Drugom Svetskom ratu, ali nakon rata nije obnovljena po originalnom rešenju jer je fasada na njoj, navodno za nove vlasti u državi, bila u preskupom buržoaskom stilu. Po najavi uskoro će joj biti vraćen stari sjaj što će se uklopiti u novi trg sa Stefanom Nemanjom
Tokom XIX i XX veka poštanska mreža se širila uporedo sa razvojem puteva, železnice i naselja. Pošte su postajale važna mesta okupljanja i povezivanja ljudi, a poštanski službenici uživali su veliko poverenje građana. Poseban značaj pošte dobijao je u manjim mestima, gde je ona često predstavljala centar komunikacije sa svetom.
Razvoj poštanskog saobraćaja u Srbiji predstavlja važan deo istorije države, privrede i svakodnevnog života ljudi. Od prvih glasnika i tatarina koji su u vreme ustanaka prenosili poruke, pa do savremenih poštanskih i telekomunikacionih sistema, pošta je bila simbol povezivanja ljudi i države.
Početak organizovane poštanske službe u Srbiji vezuje se za period Prvog srpskog ustanka, kada je 1805. godine uspostavljen prenos službenih poruka za potrebe ustaničke vlasti. Značajan korak učinjen je 1835. godine ukazom kneza Miloša Obrenovića o uređenju poštanske službe, dok je 1840. godine u Beogradu, kao što je već rečeno, otvorena prva državna pošta i započet javni poštanski saobraćaj.
Lajkovac je nastao i razvijao se uz železnicu. Dolaskom pruge i čuvenog „Ćire“, početkom XX veka, naše malo mesto postepeno prerasta u značajan železnički čvor i varoš železničara, radnika, trgovaca i putnika. Sa razvojem železnice rasla je i potreba za organizovanom poštanskom službom, koja je postala jedan od najvažnijih oslonaca svakodnevnog života stanovništva.
Foto: Na ovoj, jednoj od najstarijih fotografija Lajkovca vidi se želežnička stanica sa leve strane. Desno je Aćevčeva kafana, a dole levo na mestu ove bašte ili livade napravljena je nova poštanska zgrada 1954. godine gde se i sada nalazi
Prve opštinske pošte u našem kraju osnovane su u Lajkovcu, Paljuvima, Trliću i Tularima u januaru 1906. godine. Pošta u Lajkovcu ubrzo je prestala sa radom, ali je ponovo ustanovljena u martu 1924. godine kao poštansko-telegrafska stanica, kratko vreme od kada je Lajkovac na zahtev građana a ukazom Njegovog Veličanstva Kralja Aleksandra Prvog Karađorđevića proglašen za varošicu. Kao što su se u Lajkovcu ukrštale železničke pruge, tako su se u njegovoj pošti ukrštali ljudski putevi, sudbine i uspomene. Kroz njena vrata nisu prolazila samo pisma, već i istorija jednog kraja.
Kroz lajkovačku poštu prolazile su hiljade pisama, telegrama i ljudskih sudbina. U njoj su generacije radnika ostavile deo svog života — poštara koji su po kiši, snegu i letnjoj žezi nosili poštu do najudaljenijih kuća, šalterskih službenika koji su poznavali gotovo svaku porodicu, telegrafista, dostavljača penzija i svih onih tihih i vrednih ljudi bez kojih život jednog mesta nije mogao da funkcioniše.
Ova priča predstavlja pokušaj da se sačuva od zaborava istorija pošte u Lajkovcu i ljudi koji su je stvarali. Ona nije samo priča o jednoj ustanovi, već i svedočanstvo o vremenu u kome su pisma imala posebnu težinu, u kome se na vesti čekalo danima, a poštar bio čovek kome su se ljudi iskreno radovali.
Istražujući prošlost lajkovačke pošte, istovremeno čuvamo i uspomenu na razvoj Lajkovca, železnice i generacija ljudi koji su svojim radom, odgovornošću i poštenjem gradili duh ovoga mesta. Zato je ova hronika posvećena svim poštanskim radnicima — poznatim i nepoznatim — koji su decenijama povezivali ljude, porodice i svetove.
Jer istorija jednog mesta ne čuva se samo u velikim događajima i važnim datumima, već i u malim, svakodnevnim pričama običnih ljudi. A pošta je oduvek bila mesto gde su se te priče susretale.
Foto: U mnogim evropskim zemljama poštanski kočijaši nosili su rog kojim su najavljivali svoj dolazak. Taj rog je i danas jedan od prepoznatljivih simbola pošte.
Razvoj Lajkovca i njegove pošte tesno je povezan sa izgradnjom železničke pruge krajem XIX i početkom XX veka. Sa nastankom železničkog čvora, Lajkovac se brzo razvijao u važno saobraćajno i privredno mesto, što je uslovilo i potrebu za organizovanom poštanskom službom. Pošta u Lajkovcu vremenom je postala ne samo mesto prijema i otpreme pošiljaka, već i važna ustanova društvenog života, kroz koju su prošle generacije poštara, šalterskih službenika i drugih radnika koji su svojim radom ostavili trag u istoriji mesta.Ali da se vratimo još malo u istoriju. Mezilhanu kao starinsku poštansku i putničku stanicu u vreme Osmanskog carstva imala je Bogovađa.
Mezilhana (ili menzilhana) bila je vrsta poštanske stanice na važnim drumovima. Tu su se menjali konji, odmarali kuriri i putnici, primala i predavala pošta i državna naređenja. Reč potiče od turske reči menzil — stanica, etapa puta.
Bogovađa je bila važno mesto na starom drumu koji je povezivao Beograd sa Valjevom i dalje ka zapadnoj Srbiji i Bosni, pa je tu postojala takva stanica još u tursko vreme. Uz manastir i han, mezilhana je služila za prenos vesti i državne pošte, ali i za prihvat putnika. Zato se Bogovađa često pominje kao značajno „usputno mesto“ u Kolubarskom kraju. U suštini, to je bila preteča moderne pošte — kombinacija poštanske stanice, konačišta i saobraćajnog čvorišta. Kasnije, u 19. veku, razvojem moderne srpske pošte, ulogu mezilhana preuzimaju prave poštanske stanice.
Prvi poštanski prostor nalazio se u blizini železničke stanice, na uglu Drpinog sokačeta i tadašnje Železničke ulice, sa desne strane Triangle, odnosno pruge za Valjevo. To nije bilo slučajno — železnica i pošta radile su gotovo kao jedan sistem. Vozovi su prevozili pisma, pakete, novine i službenu poštu, a veliki broj železničara koristio je poštanske i telegrafske usluge. Pored zgrade pošte bila je i jedna manja zgrada u kojoj je radio TT monter Veljko Glogovac na poslovima tehnike. Glogovac je rođen u Hercegovini, mesto Bratač kod Nevesinja. Umro je u Lajkovcu 1992. godine gde je i sahranjen. Lajkovac je u to vreme bio jedno od najživljih železničkih mesta u Srbiji. Pošta je na tom mestu bila do 1927. kada je preseljena u kuću Nikole Čitakovića, koji je svome sinu Žiki napravio kuću u centru Lajkovca, a stara zgrada Pošte prodata je Aleksandri Vencl po kojoj su mlađe generacije promenile prezime i umesto Vencl uzeli prezime Aleksandrić. Stara zgrada je porušena a Aleksandrići su sebi na tom placu napravili novu kuću. Na svojoj sadašnjoj lokaciji 1954. godine izgrađena je zgrada pošte pored železničke stanice, vodeći računa da kada putnički voz stane u stanici Lajkovac da poštanski vagon, koji je bio uz službena kola, bude tačno ispred poštanske zgrade radi lakšeg prijema i otpreme poštanskih pošiljki kojih je nekada bilo puna poveća žuta poštanska kolica.
Foto:Preporučeno pismo iz 1867. godine
Razvojem varoši širila se i poštanska mreža. Posle Drugog svetskog rata pošta dobija veći značaj: uvode se telefonske linije, telegraf, nove dostavne rute i seoske pošte u okolnim mestima kao što su Bogovađa, Jabučje i Slovac. Kasnije je pošta postala deo velikog sistema Pošta Srbije.
Poseban značaj lajkovačka pošta imala je u vreme kada je železnica bila glavna saobraćajna arterija Srbije. Pošta je tada bila mesto okupljanja, primanja penzija, telegrama, novčanih uputnica i vesti iz sveta. U mnogim porodicama dolazak poštara bio je važan dnevni događaj.
U to vreme pošta se uglavnom transportovala vozom pa neka mesta u okolini koja nisu imala železničku prugu koristila su lajkovačku prugu i poštu. Tako, npr. Ub je u periodu od 1924. do kraja 1947. godine sve poštanske pošiljke iz Uba do Lajkovca i nazad, prevozio kao radnik pošte Lazar Kanački, kočijaš iz Uba. Lazar je pored poštanskih pošiljki prevozio i putnike. Bio je veoma idiličan njegov dolazak svako jutro fijakerom, a zimskim uslovima sankama. Svi su čuli njegov prolazak kroz Guskovaču svako jutro u isto vreme, topot konja o kaldrmu i praporci koji su se čuli još od Jelića brda. Lajkovac se budi, čuju se petlovi, lajanje pasa na sve strane pa su Lazu, uz te petlova i lavež pasa, zvali lajkovačkim budilnikom. Posle toga počinje žagor na ulici , radnici idu na posao na železnicu, u Ložionicu, žure na voz. Stižu radnici pešaci iz Ruklade, Paljuva i Sela Lajkovca.
Kratak članak o Lazi Kanačkom objavio sam u “Glasu Tamnave”, septembra 2021. godine. Pisao sam o Lazi i negovom pojavljivanju u Lajkovcu. Međutim, u antrfileu ovog članka, urednik lista dodao je tekst gospodina Milutina Đoke Jovanovića sa nekim podacima iz Lazinog Uba: Laza Kanački bio je jedan od prvih kočijaša na Ubu. On je svoju dužnost obavljao više od 35 godina, svaki dan, bez obzira na vremenske uslove, zimi i leti, obučen u opakliju (ogrtač od ovčijeg krzna) u kočiji ili saonicama. Uvek bi stigao na vreme poštujući red vožnje, a da je bilo potrebno prošao bi istom rutom dva puta dnevno. Ljudi su ga zvali “ujak Laza”. Moglo je da uđe samo šest putnika, a vožnja bi ih koštala 5, 10 i 18 dinara u zavisnosti od godina. Tačnost,ispravnost i zvuk njegove trube bili su znakovi pomoću kojih su mnogi Ubljani mogli namotavati satove.
Lazar je bio izuzetno dobar čovek, umro je početkom 1948. godine.
Prvi upravnik pošte u Lajkovcu bio je Aleksandar Drašković iz Ušća. Drašković je bio jedan od osnivača FK “Železničar” 1927. godine. Doneo je prvu fudbalsku loptu u Lajkovac i u to vreme bio je najbolji igrač.
Posle Draškovića menjali su se razni upravnici pošte, ali niko nije bio iz Lajkovca. Sledeći je bio Fića Lončarević, Crnogorac koji je imao suprugu Lelu i sina Punišu. Od 1954. godine najduže su se zadržali Ćetko Vanović, Vukašin Đeković, Živorad Jovičić, Živorad Novaković, Stanimir Simanić, Svetomir Stanarević, Premil Pejić, Nada Kršić, Miloš Nikolić i Gordana Matić, konačno Lajkovčanka.
U vreme Drugog svetskog rata upravnik pošte u Lajkovcu bio je izvesni Antić koga je zamenio Užičanin Ljuba Vasiljević, oženjen “Švabicom”, a koji je streljan u Valjevu 1944. godine. Prvi posleratni upravnik pošte, sa područja naše opštine, bio je Božidar Janjić iz Pepeljevca. Sa Veljkom Glogovcem i Živoradom Lukićem radilo je par izbeglica iz Bosne i Hrvatske (Mirko Ljuboja i Mihailo Đaković) ali su se oni posle rata vratili u svoja rodna mesta. Taj Živorad Lukić iz Pepeljevca i učitelj Miloš Bjelović iz Lajkovca bili su poznati po tome što su usred zime lupali led na Kolubari iznad Jolića brane i kupali se pod ledom.
Odmah po oslobođenju pošta se proširuje i već u junu 1945. godine u pošti počinju da rade Svetomir Puća Milivojević iz Jabučja i dvojica poštonoša, Mališa Spasić i Mihailo Jovanovać, oba iz Bogovađe. Kasnije su primljeni novi radnici od kojih su se pojedini zadržali u pošti do penzionisanja: Vera Milanović, Milutin Petrović, Miloje Čančarević, Milan Grujičić, Ljubinko Tanasijević, Borivoje Savić, Vera Lukić, Milomir Ivanović, Milomir Žunjić, Selena Stojanović, Radomir Pantelić “Raca poštar” (na slici gore), Jeftimije Vasović, Radisav Savić, Dragiša, Dušan i Zorica Milovanović i drugi.
Zbog skučenog prostora i otežanih uslova rada počela je izgradnja savremene zgrade sadašnje pošte koja je počela sa radom 1954. godine. Kupljen je novi kombi za prevoz pošiljaka do centra sreza, Uba.
Centrala je bila induktorska, odnosno morao se preko pošte naručiti potreban broj pa ti onda telefonista spoji vezu induktorskim telefonom. Brojevi su bili dvocifreni a moj broj je bio 97.
Posle useljenja u novu poštu menjali su se razni upravnici, ukupno 10, a od njih su dvoje bili sa područja Lajkovca, Sveta Stanarević, rođen u Pridvorici, koji je prethodno radio u Slovcu i Gordana Goca Matić, koja je kasnije prešla da radi u Valjevu, kada se udala, ali je ostala da živi sa porodicu u svom Lajkovcu. Sada je upravnica Olgica Tomić, ali to je već novije vreme o kome će možda pisati neki mlađi hroničari.
Lajkovačka pošta dala je i dve žrtve u Drugom svetskom ratu:
- Orbović Nikole Tripko, rođen 1912. godine u Sominu, opština Nikšić, Crna Gora, bio je apsolvent prava i poštanski službenik naše pošte, član KPJ, otišao u partizane 16. avgusta 1941. godine. Bio je borac i komandir u III bataljonu Valjevskog narodnooslobodilačkog odreda. Zarobljen je i ubijen u martu 1942. godine u Tometnom Polju, opština Požega.
- Mirić Svetozara Božidar, zv. Lola, rođen 1910. godine u Kovinu, radnik Pošte Lajkovac, od avgusta 1941. godine borac i delegat voda u III bataljonu VNOP odreda, zarobljen i stereljan na Ubu marta 1941. godine.
Malo o filatelija u Lajkovcu i valjevskom kraju.
Razvoj pošte u Lajkovcu nije doneo samo bržu komunikaciju i povezivanje ljudi, već je vremenom stvorio i posebnu kulturu sakupljanja poštanskih maraka — filateliju. U mnogim železničkim i poštanskim mestima Srbije, pa tako i u Lajkovcu, upravo su poštanski službenici, železničari, učitelji i učenici bili prvi ljubitelji maraka i starih razglednica.
Filatelija je u Srbiji počela da se razvija krajem XIX veka, ubrzo nakon pojave prvih srpskih poštanskih maraka. Tokom XX veka ona postaje veoma popularan hobi, a poseban zamah dobija posle Drugog svetskog rata, kada u mnogim gradovima nastaju filatelistička društva i sekcije. U Valjevu je delovalo više filatelističkih udruženja, a interesovanje za marke postojalo je i u Lajkovcu, naročito među mladima i zaposlenima u pošti i železnici.
Poštanske marke su predstavljale mnogo više od sredstva za plaćanje poštarine. Na njima su prikazivani vladari, istorijski događaji, manastiri, železnica, priroda i znamenite ličnosti, pa su one postale i svojevrsni mali istorijski dokumenti. Posebnu vrednost danas imaju stare koverte sa poštanskim žigovima Lajkovca, jer svedoče o vremenu kada je ovo mesto bilo važan železnički i poštanski centar.
Mnogi filatelisti sakupljali su ne samo marke, već i razglednice, telegrame, stare koverte, žigove i poštanske formulare. Takva građa danas predstavlja dragocen izvor za proučavanje lokalne istorije. Stari poštanski žigovi sa natpisom „Lajkovac“ mogu otkriti kada je neka pošiljka poslata, kojom je rutom putovala i kako se razvijala poštanska mreža ovog kraja.
U drugoj polovini XX veka filatelija je u školama često podsticana kao obrazovni hobi. Organizovane su izložbe maraka, razmene i takmičenja mladih filatelista. Iako je danas interesovanje manje nego nekada, filatelija i dalje ima svoje poklonike, a stare marke i razglednice ostaju čuvari sećanja na istoriju pošte, železnice i života u Lajkovcu.
I za kraj, malo zanimljivosti u vezi svetskih i pošta u Srbiji:
- Prvi poznati organizovani poštanski sistem nastao je u drevnoj Persija pre više od 2.500 godina;
- U Rimskom carstvu postojao je državni poštanski sistem Cursus Publicus, sa stanicama za zamenu konja duž glavnih puteva;
- Džingis-kan organizovao je mrežu poštanskih stanica kroz ogromno Mongolsko carstvo, omogućivši da vesti putuju izuzetno brzo za to vreme;
- U nekim planinskim krajevima Švajcarska poštu su vekovima prenosili mazge, dok su u arktičkim oblastima korišćene pseće zaprege;
- U XIX i XX veku poštu su prenosili i golubovi pismonoše, naročito tokom ratova kada su druge veze bile prekinute;
- Jedno vreme u Sjedinjenim Američkim Državama pojedina mala deca bila su privremeno slata poštom na kraćim relacijama, jer su pravila to tada dopuštala. Ta praksa je ubrzo zabranjena.
Zanimljivosti iz Srbije:
- Prvi oblici organizovanog prenošenja pošte postojali su još u srednjem veku, u vreme Stefana Nemanje i kasnije Stefana Dušana, kada su glasnici prenosili državne i vladarske poruke;
- Za vreme Osmanske vlasti u Srbiji važnu ulogu imale su mezilhane – poštanske stanice na carskim drumovima gde su kuriri menjali konje i odmarali;
- U XIX veku poštari su često pešačili desetine kilometara dnevno noseći poštu u kožnim torbama, bez obzira na vremenske prilike;
- Prve poštanske marke u Srbiji izdate su Prvo izdanje poštanskih maraka Kneževine Srbije i danas su među najcenjenijim predmetima srpske filatelije;
- Dolazak železnice omogućio je da pošta putuje mnogo brže, pa su poštanski vagoni postali sastavni deo vozova. Za Lajkovac je to bilo od posebnog značaja zbog njegovog položaja na važnom železničkom čvorištu;
Da li ste znali:
- da je nekada poštar bio među najuglednijim ljudima u selu? Mnogi su govorili da je „poštar donosio i radost i tugu“, jer je u njegovoj torbi bilo svega – od pisama zaljubljenih i novčanih uputnica, do vojnih poziva i telegrama;
- da je telegram nekada bio najbrži način da se saopšti važna vest? Ljudi su često strepeli kada bi ugledali telegram, jer je neretko donosio teške vesti, ali je znao da prenese i radosne – rođenje deteta, venčanje ili veliki uspeh. Crveni koverti sa telegramom su sa povoljnim vestima, a crni nisu slutili dobro;
- da su poštanske marke mali istorijski dokumenti? Na njima su prikazivani vladari, znamenite ličnosti, manastiri, gradovi i važni događaji, pa se istorija jedne zemlje može pratiti i kroz njene marke;
- da su nekada putnici često svraćali u poštu ne samo zbog pisama, već i da čuju najnovije vesti, jer je pošta bila jedno od središta društvenog života;
- Poštar je nekada bio glasnik sveta. U vreme kada nije bilo telefona ni interneta, poštar je donosio jedinu vezu sa dalekim krajevima. Njegov dolazak iščekivao se sa nestrpljenjem. Pisma su nekada putovala nedeljama. U XIX veku pismo iz Srbije do zapadne Evrope moglo je putovati i više od dve sedmice, u zavisnosti od vremena i stanja puteva. Poštanski rog. U mnogim evropskim zemljama poštanski kočijaši nosili su rog kojim su najavljivali svoj dolazak. Taj rog je i danas jedan od prepoznatljivih simbola pošte. Poštanske kočije bile su veoma cenjene. Pre pojave železnice predstavljale su najbrži i najsigurniji način putovanja ljudi i prenosa pošte. Telegram je menjao sudbine. Svaka reč u telegramu naplaćivala se posebno, pa su poruke bile kratke, jasne i bez suvišnih reči. Železnica je promenila poštanski saobraćaj. Dolaskom vozova pošta je počela da stiže višestruko brže. Zato su mesta poput Lajkovca postala važna poštanska čvorišta. Poštanske marke su mali istorijski udžbenici. Na njima su prikazivani znameniti ljudi, kulturni spomenici, biljke, životinje i važni događaji, zbog čega filatelisti kažu da se istorija može čitati i kroz marke. Poštari su često bili i hroničari sela. Poznavali su gotovo svaku kuću i porodicu, pa su bili među najboljim poznavaocima života u svom kraju. Najteži neprijatelji poštara bili su sneg i nabujale reke. Bez obzira na nevreme, pošta je morala da stigne, pa su poštari često rizikovali sopstveni život. Najlepša nagrada poštaru bila je osmeh primaoca. Bez obzira da li je donosio pismo iz vojske, fotografiju rođaka iz Amerike ili novčanu uputnicu, poštar je bio čovek koji je povezivao ljude.
PRILOG:
POŠTA 6 Beograd– povratak izgubljenog bisera srpske poštanske arhitekture
Među najznačajnijim zdanjima u istoriji srpskog poštanskog graditeljstva posebno mesto zauzima zgrada Pošte 2 na Savskom trgu u Beogradu. Podignuta je krajem dvadesetih godina prošlog veka (1929.) prema projektu čuvenog arhitekte Momira Korunovića, koji je svojim prepoznatljivim srpsko-vizantijskim stilom stvorio jedno od najlepših javnih zdanja tadašnje Jugoslavije.
Bogato ukrašena fasada, sa brojnim ornamentima i nacionalnim motivima, učinila je da zgrada postane simbol moderne poštanske službe i arhitektonski ponos prestonice.
Nažalost, nije dugo potrajala: svega nekoliko godina nakon izgradnje teško je oštećena u savezničkom bombradovanju 16. i 17. aprila 1944. godine sa dve ogromne avionske bombe.
Međutim, posle Drugog svetskog rata, u duhu novog vremena, originalna fasada je uklonjena, a zgrada je dobila jednostavan, sveden izgled, čime je izgubila veliki deo svoje umetničke prepoznatljivosti. Celokupan poduhvat „ljuštenja“ pošte i njenog „upodobljavanja“ u duhu novih vremena izveo je jedan stranac, ukrajinski arhitekta Pavel Krat. Urbana legenda kaže da nijedan domaći arhitekta nije hteo da skrnavi delo velikog Korunovića i da je zato dužnost pripala strancu. Krat joj je posle rekonstrukcije dao potpuno izmenjen izgled u duhu uprošćenog socijalističkog realizma. Tako je, verovalo se zauvek, uništena fasada rađena u srpsko-vizantijskom stilu, jedinom autentičnom sa naših prostora.
Foto: Renovirana zgrada sa „oljuštenom“ fasadom posle Drugog svetskog rata
Za mnoge postoji dilema oko naziva pošte, jedni je zovu Pošta 2, drugi Pošta 6 a nalaze se na istoj adresi, Savska 2. U Beogradu postoje četiri poštanske organizacione celine: 1) Beogradski venac, na Šumadijskom Trgu, obuhvata Banovo Brdo i proteže se dole do Obranovca, Lazarevca … 2) Beograd centar, sa sedištem u Vasinoj i imaju dvadesetak pošta među kojima je i Pošta 6. 3) Pošta Beograd-Zemun obuhvata ceo Novi Beograd, Zemun i dosta sela, Surčin, Boljevac, Jakovo i dr. 4) Kao posebna celina je glavni poštanski centar. Tu je nekada bilo oko 1500 radnika a direktor je bio naš čovek, Radoslav-Rade Jelenić koji sada kao penzioner najviše vremena provodi u svojoj kući u rodnoj Nepričavi. Sva pošta, iz celog sveta „slivala“ se tu, nekada i po tri tone dnevno koja je pristizala avionima, vozovima i na drugi način i tu je deljena za celu Srbiju.
U zgradi Pošte 2, kao organizacione jedinice, bila je Pošta 6 prijemno-otpremna pošta kao sve druge pošte po Srbiji. Međutim, na samoj zgradi dominirao je naziv Pošta 6, pa su je tako i zvali. Znači to je bilo obična pošta sa šalter salom gde su građani predavali pisma, preporuke, pakete i slali novac uputnicama, sa poštanskim predgrdacima i svojevremeno telefonskim govornicama…
Odluka da se prilikom rekonstrukcije obnovi prvobitna Korunovićeva fasada predstavlja ispravljanje jedne istorijske nepravde i vraćanje vrednog dela srpske kulturne baštine. Tako zgrada Pošte 6 ponovo postaje svedočanstvo vremena kada su poštanske zgrade bile mnogo više od mesta za prijem i otpremu pošiljaka – bile su ponos gradova, simbol napretka i poverenja koje je država ulagala u razvoj poštanskog saobraćaja. Pošta je izmeštena, cela zgrada je porušena do temelja i ozidana nova po istim dimenzijama na koju će biti postavljena Korunovićeva fasada što će se uklopiti u druga zdanja na Savskom Trgu, a u okviru Beograda na vodi. Obnova ovog zdanja ima značaj koji daleko prevazilazi arhitekturu. Ona predstavlja očuvanje sećanja na istoriju srpske pošte i na ljude koji su svojim radom gradili jednu od najvažnijih javnih službi u zemlji i biće simboličan povratak jednog od najlepših zdanja srpske poštanske arhitekture.
Foto: Ovako će izgledati nova zgrada na mestu Pošte 6 u kojoj će biti Arheološki muzej i dve scena pozorišta „Boško Buha“
Prema najavljenim planovima, u toj zgradi više neće biti pošta. Prostor će biti namenjen kulturi – predviđeno je da se u njoj nalazi Arheološki muzej i dve pozorišne scene, dok će spoljni izgled verno pratiti Korunovićevo prvobitno rešenje.
U prodaji je nova knjiga Tome Petrovića “Okolina starog Lajkovca“. U knjizi su obuhvaćena sva sela naše opštine, njihov nastanak, razvoj, znameniti ljudi i porodice, privredni i društveni život, ali i mnoge zanimljivosti koje su do sada bile malo poznate široj javnosti. Na njenim stranicama oživljavaju priče o železničarima, učiteljima, sveštenicima, lekarima, muzičarima, sportistima i brojnim drugim ljudima koji su svojim radom ostavili trag u vremenu.
Мože se kupiti u knjižari na staroj lajkovačkoj pijaci ili naručiti putem maila ili na telefon 0641439199 (Viber i Whats App). Knjiga je formata B5, нa 400 strana, sa 360 fotografija i čvrstim koricama.
